علوم زيستي ورزشي _ بهار 1390 شمارة 8 – ص ص : 69- 55
تاريخ دريافت : 05 / 02 / 89 تاريخ تصويب : 24 / 05 / 89

تاثير تمرين استقامتي بر سطوح مولكول هاي چسبان بين سلولي و عروقي در زنان ميانسال
داراي اضافه وزن

رحمن سوري – علي اصغر رواسي – مريم صالحي
استاديار دانشگاه تهران، استاد دانشگاه تهران، كارشناس ارشد دانشگاه تهران

چكيده
هدف از پژوهش حاضر، بررسي تاثير فعاليت استقامتي بر سطوح مولكول هاي چسبان بين سلولي و عروقي در زنان ميانسال داراي اضافه وزن است. به اين منظور 20 زن چاق كم تحرك با ميانگين و انحراف استاندارد سن، درصد چربي بدن، وزن و شاخص تودة بدني (88/6 1/49 سال، 18/6 7/36 درصد، 10/9 56/73 كيلوگرم و 15/4 53/25 كيلوگرم بر مترمربع) انتخاب و به صورت تصادفي به گروه فعاليت ورزشي و كنترل تقسيم بندي شدند. برنامة تمريني گروه تجربي شامل دويدن روي تردميل به مدت 50 تا 60 دقيقه، هفته اي 5 جلسه با شدت برابر 7 مت به مدت 8 هفته اجرا شد و در شيوة زندگي گروه كنترل تغييري ايجاد نشد. مرحلة اول خون گيري پس از 12 ساعت ناشتايي و 48 ساعت پس از خاتمة تمرينات در شرايط تجربي اجرا شد. از آزمون t زوجي براي بررسي اختلاف ميانگين تغييرات قبل و بعد بين گروه ها و از آزمونt مستقل در سطح معني داري (05/0 P< براي تعيين اختلاف معني دار تغييرات بين گروه ها استفاده شد. نتايج آزمون t مستقل از متغيرهاي پيش آزمون عدم تفاوت معني دار بين گروه ها را نشان داد. (05/0 P>). سطح سرمي ICAM-1 در گروه تجربي پس از 8 هفته تمرين 18 درصد كاهش يافت (05/0VCAM-1 .(P< تا 8 درصد كاهش نشان داد، ولي معني دار نبود (05/0P>). وزن، شاخص تودة بدني و درصد چربي بدن آزمودني ها به ترتيب 6/4، 2/6 و 10 درصد كاهش يافت (01/0 P<). بين تغييرات درصد چربي بدن با تغييرات ICAM-1 (62/0 = P=0/01 ،R) رابطة معني داري مشاهده شد. براساس نتايج پنج روز دويدن با شدت تقريبي 7 مت به مدت 8 هفته با كاهش وزن موجب افت معني دار سطوح خوني ICAM-1 در افراد داراي اضافه وزن مي شود. در نهايت اجراي فعاليت هوازي منظم علاوه بر كاهش وزن و درصد چربي بدن، افت معني دار ICAM-1 را در پي خواهد داشت، هر چند ممكن است تغيير معني دار VCAM-1 مشاهده نشود.

واژه هاي كليدي
فعاليت هوازي، مولكول هاي چسبان سلولي و عروقي، زنان ميانسال .
مقدمه
در سال هاي اخير با افزايش سطح رفاه اجتماعي در كشورهاي در حال توسعه، دامنة سني بروز بيماري هاي قلبي – عروقي و عضلاني – اسكلتي به طور چشمگيري كاهش يافته است (3). امروزه نارسايي هاي عروق كرونر به عنوان يكي از بيماري هاي مهم جوامع صنعتي و عصر حاضر معرفي شده است. مشخص شده كه در كشور ما دامنة بروز اين گونه بيماري هاي ناشي از بي تحركي در بين زنان بيشتر از مردان است (18). اصولاً التهاب، منشأ اغلب بيماري هاي مربوط به دستگاه قلبي – عروقي است. تحريكات عروقي و آسيب هاي آن در نتيجة مصرف برخي مواد به طور مستقيم و در پاره اي موارد مانند افزايش فشار برشي به طور غيرمستقيم سبب افزايش حساسيت مولكول هاي چسبندة آندوتليال عروق مانند VCAM-1 و ICAM-1 مي شود (9). افزايش مولكول هاي چسبان سبب ورود مونوسيت ها به آندوتليال عروق مي شود و نفوذپذيري و فعال سازي پلاكت ها افزايش مي يابد. با مهاجرت سلول هاي عضلاني صاف جدار عروق، روند رسوب يافت فيبروزي در آن ناحيه توسعه يافته و صفحات زرد پلاك آترمي گسترش مي يابد (12، 5).
بررسي هاي مختلف نشان داده اند كه برنامه هاي تمريني مناسب در طولاني مدت نسبت به رژيم هاي غذايي، آثار سودمند بيشتري بر سلامت به جا مي گذارند (13، 11). كالج آمريكايي طب ورزشي و مركز پيشگيري و كنترل بيماري، در گزارش هاي مشابه حداقل 30 دقيقه فعاليت ورزشي با شدت متوسط، ترجيحاً در همة روزهاي هفته را براي حفظ سلامتي توصيه كرده است (23). در سال هاي اخير استفاده از عوامل تعيين كنندة عملكرد اندوتليال براي تعيين آثار برنامه هاي تمريني بر نمونه هاي آماري مختلف مشخص شده است (29، 28، 24، 20، 12). ساباتير و همكاران(2008) پس از 14 هفته فعاليت هوازي 50 دقيقه اي (هر جلسه شامل تواترهاي دو دقيقه اي فعاليت هوازي پرشدت 90-75 درصد و 65-55 درصد ضربان قلب ذخيره) در 13 زن سالم عدمتغييرمعني دار VCAM-1 و ICAM-1 پلاسما را گزارشكردند (28). رنكوويك و
همكاران(2009) در پژوهشي روي افراد مبتلا به نارسايي قلبي خفيف، پس از اجراي يك دورة شش هفته اي برنامة توانبخشي قلبي با شدت كم، عدم تغيير معني دار تعداد لكوسيت ها و مولكول چسبان سلولي پلاسما را گزارش كردند (24). ساكتون و همكاران (2008) در بررسي آثار ركاب زدن با دست و پا با شدت كم به مدت 24 هفته تا 25 درصد در مولكول چسبان عروقي كاهش مشاهده كردند (29)، در حالي كه ناسيس و همكاران
(2005) پس از 12 هفته تمرين هوازي در دختران چاق، عدم تغيير مولكول هاي چسبان را گزارش كردند (20). جالب است كه گوتو و همكاران (2003) با بررسي شاخص هاي ديگر در عملكرد اندوتليال ماند اكسيد نيتريك و عوامل اكسايشي پس از 10 هفته تمرين هوازي و سه جلسه در هفته، گزارش كردند كه تنها فعاليت ورزشي با شدت متوسط موجب بهبود عملكرد اندوتليال مي شود (12). با اين حال در بررسي آثار فعاليت هاي ورزشي در پژوهش هاي مختلف عدم اتخاذ يك نتيجة كلي و بارز را موجب مي شود، به طوري كه در برخي تحقيقات متعاقب اجراي فعاليت هاي ورزشي در رابطه با كار استقامتي، افزايش (30، 21، 20)، عدم تغيير (8،34) و كاهش (32، 10،17) غلظت مولكول هاي چسبان سلولي گزارش شده است. در نهايت پژوهش حاضر در صدد پاسخ به اين سؤال است كه آيا 8 هفته تمرين تداومي با شدت متوسط در 5 روز هفته تغييرات مفيدي را در سطوح VCAM-1 و ICAM-1 پلاسما ايجاد مي كند يا نه؟

روش تحقيق
مطالعة حاضر كاربردي و روش تحقيق از نوع نيمه تجربي با دو گروه (كنترل و تجربي) است. جامعة آماري پژوهش، زنان كم تحرك 58-35 ساله، بدون سابقة فعاليت بدني و بيماري هاي ريوي، ديابت و پر فشار خوني بودند كه به طور داوطلبانه از طريق اعلاميه و نصب آن در مراكز مختلف مانند فروشگاه اي شهروند و كلاس هاي آموزشي شهرداري منطقة 22 تهران انتخاب شدند. 20 آزمودني به صورت تصادفي به 2 گروه تجربي و كنترل تقسيم شدند.
كم تحركي در اين تحقيق، عدم مشاركت در فعاليت هاي ورزشي منظم در سه سال گذشته، عدم برخورداري از فعاليت هاي شغلي و زندگي يا استفاده از هر نوع رژيم كاهش وزن در نظر گرفته شده است. در آغاز كار يك جلسة توجيهي براي معرفي كلية شرايط پژوهش اعم از منافع و خطرهاي نادر احتمالي و توصيه هاي لازم براي هر يك از آزمودني ها برگزار شد و از آنها رضايت نامه براي شركت در تمام مراحل پژهش اخذ شد. قبل از آغاز فعاليت ورزشي، ارزيابي هاي اوليه شامل قد، وزن و درصد چربي بدن در شرايط تجربي اجرا شد. همچنين پس از 12 ساعت ناشتايي، خون گيري براي ارزيابي سطوح VCAM-1 و ICAM-1 پلاسما اجرا و ارزيابي هاي مشابهي نيز در پايان برنامة تمريني اجرا شد.
برنامة تمريني
برنامة تمريني شامل 8 هفته دويدن هوازي به صورت 5 جلسه در هفته روي تردميل (به مدت 60 -50 دقيقه با انرژي مصرفي برابر 7 مت) اجرا شد. در هر جلسة تمرين، تقريباً 10 دقيقه براي گرم كردن (دويدن آرام:
4-2 دقيقه، گرم كردن مفاصل : 2 دقيقه و اجراي حركات كششي : 4 دقيقه) و 5 دقيقه براي سرد كردن در نظر گرفته شد.
روش اندازه گيري درصد چربي بدن
آنتروپومتري شامل قد، وزن و درصد چربي بدن با دستگاه اتو آناليزور تركيبات بدن (ساخت Biospace.co) در هر دو مرحلة پيش و پس آزمون اندازه گيري شد. مقدار BMI براي هر يك از آزمودني ها از تقسيم وزن (Kg) بر توان دوم قدم (m) محاسبه شد.
خون گيري و اندازه گيري مولكول هاي چسبان
از دست چپ آزمودني ها پس از 12 ساعت ناشتايي در مراحل پيش آزمون (ابتداي پژوهش) و پس آزمون (48 ساعت بعد از آخرين جلسه تمرين) در شرايط آزمايشگاهي مقدار 10 سي سي خون سياهرگي پس از5 دقيقه استراحت كامل، با استفاده از سرنگ هاي ونوجك استريل حاوي مادة ضد انعقادEDTA گرفته و سپسدر ظرف يخ قرار داده شد. سرم با استفاده از سانتريفيوژ 1500 g براي 15 دقيقه به دست آمد و در دماي -70 درجة سانتي گراد براي آناليزهاي بعدي ذخيره شد.
VCAM-1 و ICAM-1 به روش آنزيمي ايمونوزوربنت توسط دستگاه Elisa Stat Fax 2100 با استفاده از كيت هاي اليزاي شركت BMS232 و BMS232TEN ساخت هلند اندازه گيري شد.
روش آماري
به منظور بررسي طبيعي بودن داده ها، از آزمون آماري كلوموگروف – اسميرنوف، براي بررسي اثر تمرين بر متغيرهاي وابسته، از آزمون t زوجي (t وابسته)، به منظور بررسي اختلاف ميانگين تغييرات قبل و بعد بين گروه ها از آزمون t مستقل و براي بررسي روابط همبستگي از آزمون همبستگي پيرسون استفاده شد. در همة ازمون ها مقدار خطا در سطح 05/0 P< محاسبه شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
نتايج آزمون t مستقل متغيرهاي پيش آزمون عدم تفاوت معني دار هر يك از متغيرها را بين گروه ها نشان داد (05/0 P>). همان طور كه جدول 1 نشان مي دهد، سطح سرمي ICAM-1 در گروه تجربي پس از 8 هفته تمرين 18 درصد به طور معني داري كاهش يافت. كاهش VCAM-1 تا 8 درصد بود، ولي معني دار نبود
.(P> 0/05)
جدول 1 _ ميانگين ± انحراف استاندارد سطح ICAM-1 و VCAM-1 پلاسما پيش و پس از اجراي تمرينات
ارزش P پس آزمون پيش آزمون گروه ها متغيرها
0/01* 203/22± 42/294 253/33± 46/053 تجربي ICAM-1
(نانوگرم بر ميلي ليتر)
0/73 206/22 ± 51/307 201/33± 44/629 كنترل 0/93 465/66 ± 145/697 606/77± 52/044 تجربي VCAM-1
(نانوگرم بر ميلي ليتر)
0/77 502/33 ± 143/704 486/22 ± 170/059 كنترل * معني داري در سطح 05/0 P<
همان طور كه جدول 2 نشان مي دهد، وزن و شاخص تودة بدني آزمودني ها به ترتيب حدود 6/4 و 2/6 درصد كاهش يافت، اين مقادير كاهش از نظر آماري معني دار است (01/0 P<). درصد چربي بدن آزمودني هاي گروه تجربي پس از پايان تمرينات تا 10 درصد كاهش يافت. در گروه كنترل تغييرات معني داري در هيچ يك از متغيرها مشاهده نشد.
جدول 2 _ ميانگين ± انحراف استاندارد مقادير تركيبات بدن پيش و پس از اجراي تمرينات
مقايسة تغييرات بين دو گروه # كنترل تجربي متغيرها
__ 45/5± 8/12
158/0± 4/95 46/6± 5/83
155/8± 5/53 سن (سال) قد (سانتي متر)
0/001# 71/7± 9/20
72/1± 9/58 73/4± 9/47
70/0± 8/19* وزن بدن (كيلوگرم)
0/002# 28/8± 4/51 29/0± 4/71 30/2± 3/90
28/8± 3/35* شاخص تودة بدني (كيلوگرم بر مترمربع)
0/016# 34/3± 5/38 34/5± 5/56 39/2± 6/25
35/ 6± 6/43* درصد چربي بدن (%)
0/015# 24/9± 6/61
25/2± 6/86 29/1± 7/69
25/1± 6/13* وزن چربي بدن (كيلوگرم)
*معني داري تغييرات پيش تا پس آزمون در سطح 05/0 P<، # ارزش P در مقايسة اختلافات پيش تا پس آزمون بين دو گروه
همان طور كه در جدول 3 مشاهده ميشود، همبستگي ضعيفي بين مقادير پاية وزن، شاخص تودة بدن ودرصد چربي بدن با سطوح استراحتي مولكول هاي چسبان وجود دارد. بر خلاف آن ارتباط بيشتري بين سطوح تغييرات شاخص هاي جسماني با تغييرات مولكول هاي چسبان مشاهده شد. در نهايت رابطة معني دراي بين تغييرات درصد چربي بدن با تغييرات P=0/01 ، R=0/62) ICAM-1) مشاهده شد.
جدول 3 _ مقادير ضريب همبستگي پيرسون بين سطوح ابتدايي و تغييرات ICAM-1 پلاسما و تركيبات بدني
∆VCAM-1 سطح اولية
VCAM-1 ∆ICAM-1 سطح اولية
ICAM-1 متغيرها
_ 0/27 _ 0/04 وزن بدن
0/36 _ 0/35 _ تغييرات وزن بدن
_ 0/17 _ 0/05 شاخص تودة بدني
0/36 _ 0/35 _ تغييرات شاخص تودة بدني
_ 0/26 _ 0/2 درصد چربي بدن
0/33 _ 0/62* _ تغييرات درصد چربي بدن
* معني داري تغييرات پيش تا پس آزمون در سطح 05/0 P<
0
100
200
300
400
500
600
700
800
VCAM-1
ICAM-1
VCAM-1
ICAM-1
(
)
ng/mL

آزمون

پيش

آزمون

پس

تجربي

كنترل

0

100

200

300

400



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید