علوم زيستي ورزشي _ بهار 1390 شمارة 8- ص ص : 106- 89 تاريخ دريافت : 31 / 03 / 90 تاريخ تصويب : 06 / 05 / 90

تأثير دو مرحلة مختلف دورة ماهانه (اواسط فوليكولي و لوتئيني) و فعاليت هوازي وامانده ساز روي هموسيتئين پلاسمايي و hs-CRP سرمي در دختران ورزشكار

1.رامين اميرساسان _ 2.هانيه بيله جاني _ 3. وحيد ساري صراف _ 4. سعيد دباغ نيكوخصلت
1. دانشيار فيزيولوژي ورزشي دانشگاه تبريز،2. كارشناس ارشد فيزيولوژي ورزشي دانشگاه تبريز،3و4. استاديار فيزيولوژي ورزشي دانشگاه تبريز

چكيده
هدف از تحقيق، تعيين تأثير مراحل دورة ماهانه و فعاليت هوازي شـديد روي هموسـتئين پلاسـمايي وhs-CRP سـرمي دردختران ورزشكار بود. به اين منظور 9 دختر ورزشكار سالم با 8 سال سابقة فعاليت باشگاهي و دورة ماهانـة مـنظم انتخـاب شـدند.
اين افراد دو قرارداد تمريني بروس را در مراحل اواسط فوليكولي و لوتئيني تا حـد وامانـدگي انجـام دادنـد و نمونـة خـوني قبـل وبلافاصله پس از فعاليت گرفته شد. به منظور بررسي تغييرات دو شاخص طي دو مرحله دورة ماهانه از آزمون واريانس يك راهـه بـااندازه گيري هاي مكرر استفاده شد (سطح معني داري 05/0). مقادير پايه و افزايش متعاقب فعاليت هموسيستئين وhs-CRP در مرحلة فوليكولي بيشتر از مرحلة لوتئيني بود كه با افـزايش اسـتروژن در ايـن مرحلـه همسـو بـود. تنهـا افـزايش پـس از فعاليـتهموسيستئين در اواسط فوليكولي معني دار بود . نتايج نشان داد افزايش استروژن در اواسط لوتئيني موجب كاهش هموسيستئين وhs-CRP مي شود كه حاكي از نقش محافظتي اين هورمون در مقابل شاخص هاي پيشگوي بيماري قلبي – عروقي است.

واژه هاي كليدي
مراحل دورة ماهانه، هموسيستئين پلاسمايي، hs-CRP سرمي، فعاليت هوازي وامانده ساز، دختران ورزشكار.
مقدمه
يكي از دلايل اصلي مرگ و مير در دنياي صنعتي امروز، افزايش روزافزون بيماري هاي قلبي – عروقي، از جمله آترواسكلروز يا تصلب شرايين است. تخمين زده مي شود كه هر ساله 17 ميليون نفر در اثر اين بيماري ها جان خود را از دست مي دهند. شواهد علمي آغاز بروز عوامل خطرساز بيماري هاي قلبي – عروقي را از دوران كودكي به ويژه با ملاحظات تغيير الگوي شاخص تودة بدن و شيوة زندگي خاطرنشان مي كنند (32). تحقيقات گذشته و يافته هاي اخير الگوهاي فراگير خطرساز بيماري هاي قلبي – عروقي را به دو دستة ريسك فاكتورهاي سنتي و جديد تقسيم كرده اند. ريسك فاكتورهاي سنتي شامل مقاومت به انسولين، پرفشار خوني، نارسايي غلظت ليپوپروتئين ها، شيوة زندگي تن آسا، استعمال دخانيات، سن، جنس، تركيب بدن، پيشينة بيماري خانوادگي، الگوي تغذيه، چاقي و استرس و ريسك فاكتورهاي جديد شامل عوامل مداخله گر پاتوژنز آترواسكلروز، مانند تغييرات غلظت هموسيستئين پلاسمايي، فيبرينوژن، CRP سرمي و ميانجي هاي التهابي است (1،2، 3، 4، 5،
.(29 ،27 ،21 ،6
پروتئين واكنشگرCRP) C ) از گليكوپروتئين هاي محلول در پلاسماست كه به دنبال آسيب بافتي، عفونت، التهاب، سوختگي و يك سري واكنش مرحلة حاد وارد عمل مي شود. آزاد شدن سايتوكين ها به عنوان عوامل تنظيم كنندة كلي و مؤثر در پاسخ هاي التهابي، موجب تحريك و ترشح CRP از كبد مي شود (22).
افزايش CRP مي تواند اتفاقات قلبي – عروقي را هم در جمعيت با خطر كم و هم در جمعيت با خطر زياد پيش بيني كند. همچنين ديده شده كه در افراد با سطح CRP پايين، احتمال ابتلا به سكتة قلبي نصف افراد با CRP بيشتر است. از طرفي از مقادير CRP به روش بسيار حساس (hs-CRP) مي توان به عنوان قوي ترين پيشگوي مستقل ابتلا به اين دسته بيماري ها استفاده كرد (5، 12، 15، 22، 32).
نيمرخ اجراي فعاليت بدني طي مطالعات 20 ساله نشان مي دهد كه مردان و زنان غيرفعال پس از روي آوردن به شيوة زيستي فعال و كاهش وزن، داراي CRP به مراتب پايين تري در مقايسه با افراد كم تحرك همتاي خود بودهاند (24).
فعاليت شديد موجب افزايش حاد hs-CRP سرمي مي شود، كه به دليل پاسخ التهابي حاد در مواجهه با استرس ناشي از آن است. اين افزايش حاد به سطح آمادگي، شدت و مدت فعاليت ورزشي وابسته است (22).
همان طور كه با افزايش سن، وزن، شاخص تودة بدني و درصد چربي، مقادير hs-CRP سرمي افزايش و با افزايش حداكثر اكسيژن مصرفي كاهش مي يابد (11، 17، 18).
هموسيتئين، يك اسيدآمينة غيرضروري گوگرددار و يك واسطة مسير متابوليكي اسيدآمينة ضروري متيونين است، كه در كبد ساخته مي شود. اعمال هموسيستئين به پنج موجب گسترش بيماري آترواسكلروز مي شود: 1) آسيب سلولي اندوتليال وعملكرد غيرعادي آن، 2) افزايش رشد سلول هاي عضلاني صاف ديوارة عروقي، 3) افزايش چسبندگي پلاكت ها،4) افزايش اكسيداسيون LDL و جايگزيني آن در ديوارة عروقي، 5) تأثير مستقيم روي فرايند انعقاد (1، 21). اين شاخص به طور مستقل و بسيار قوي خطر حوادث سكته، انفاركتوس، بيماري قلبي – عروقي و مرگ ناگهاني را در افراد سالم پيش بيني مي كند (1،2، 3، 4، 5، 6، 21، 29). گزارش شده است كه با افزايش 5 µmol/L در سطوح هموسيستئين سرمي نسبت به سطوح نرمال، خطر مرگ و مير در زنان 80 درصد و در مردان 60 درصد افزايش مي يابد (21). عوامل تغذيه اي مانند مصرف كراتين، اسيدفوليك، ويتامين هاي 6B و 12B و نيز فعاليت هاي ورزشي بر سطوح هموسيستين پلاسمايي تأثير دارند. در برخي تحقيقات افزايش معني دار سطوح هموسيستئين به دنبال فعاليت ورزشي حاد گزارش شده است (2، 9، 12). درحالي كه در برخي پژوهش ها تأثير كاهندة هموسيستئين پلاسمايي پس از يك دوره فعاليت ورزشي زيربيشينة منظم اثبات شده است (6، 7). همانند hs-CRP، سطوح اوليه و آمادگي جسماني بر تغييرات هموسيستئين ناشي از تمرين مؤثرند (11، 16، 23،24، 25، 26، 30).
تفاوت هاي ساختاري و فيزيولوژيك زن و مرد موجب تنوع در پاسخ هاي آنها به عوامل مختلفي چون فعاليت ورزشي و جسماني مي شود. هورمون هاي جنسي، بارزترين عامل تفاوت فيزيولوژيك ميان ويژگي هاي زن و مرد به شمار مي روند. در هر مرحله از چرخة قاعدگي، تغييرات هورموني متفاوتي در بدن زنان رخ مي دهد كه با يا بدون واسطه بر عملكرد اندام هاي مختلف اثر مي گذارد (20). در پژوهش هاي متعددي بيان شده كه مقادير اين دو شاخص در زنان غيريائسه كمتر از مردان همسن خود است. بنابراين ممكن است هورمون هاي جنسي زنان در كاهش اين عوامل خطرزا دخيل باشند (30). نتايج برخي پژوهش ها حاكي از كاهش hs-CRP سرمي در اثر استروژن است، درحالي كه برخي بررسي ها به اين نتيجه رسيدند كه ممكن است افزايش پروژسترون موجب افزايش CRP شود (2، 11، 13، 30). از طرفي به نظر مي رسد افزايش دو هورمون محرك لوتئيني و محرك فوليكولي موجب كاهش مقادير hs-CRP مي شود (7، 10، 16، 23).
براساس نتايج تحقيقات گذشته، استروژن از آسيب عروقي در شرايط هايپرهموسيستئينميا جلوگيري مي كند و سطوح هموسيستئين را كاهش مي دهد (7، 12، 21). از آنجا كه پژوهش هاي وسيعي در زمينة تأثير هورمون هاي جنسي زنان روي هموسيستئين و CRP صورت نگرفته است، ازاين رو نميتوان با اطمينان در مورد تأثير مراحل مختلف دورة ماهانه روي سطوح اين دو شاخص نظر داد. از طرفي تأثير مراحل دورة ماهانه و فعاليت به ندرت به طور همزمان بررسي شده است و هنوز جاي ابهام دارد. آزمودني هاي بيشتر بررسي هاي قبلي نيز همه غيرفعال بودند. از آنجا كه بررسي تأثير مراحل دورة ماهانه روي شاخص هاي پيشگوي بيماري هاي قلبي – عروقي درزنان جوان ورزشكار مي تواند در كنترل اين خطرها، كه به احتمال زياد در اثر فعاليت شديد رو به فزوني مي گذارد، بسيار مفيد باشد، بنابراين هدف از اين پژوهش، بررسي تأثير مراحل مختلف دورة ماهانه و فعاليت شديد هوازي روي هموسيستئين پلاسمايي و hs-CRP در دختران ورزشكار است.
روش تحقيق
پژوهش حاضر از نوع نيمه تجربي ومقطعي بود كه به منظور تعيين تأثير دو مرحلة مختلف دورة ماهانه و فعاليت شديد هوازي روي هموسيستئين پلاسمايي و hs-CRP سرمي در دختران ورزشكار صورت گرفت. به اين منظور 9 دختر سالم ورزشكار با 6 تا 12 سال سابقة فعاليت باشگاهي منظم (سه جلسه فعاليت منظم در هفته) انتخاب شدند (ميانگين سن 2 ±23 سال، وزن 4 ±55 كيلوگرم، شاخص تودة بدني 1±21 كيلوگرم بر مترمربع، درصد چربي 2±18و حداكثر اكسيژن مصرفي 51/42 ميلي ليتر/كيلوگرم/دقيقه). رشته هاي ورزشي اين افراد شامل كاراته و بسكتبال بود. دورة ماهانه اين افراد منظم بود و در شش ماه گذشته از هيچ نوع داروي هورموني استفاده نكرده بودند. همة آزمودني ها قبل از انجام تحقيق در يك جلسة توجيهي از مواد آزمون و نحوة اجراي فعاليت، تنظيم روزهاي آزمون هر فرد براساس تاريخ قاعدگي و ساعت انجام آن كاملاً آگاه شدند.
به منظور حصول اطمينان از طبيعي بودن دورة ماهانه آزمودني ها، مشاورة مامايي توسط متخصص زنان و زايمان صورت گرفت. در ادامه با توجه به تاريخ اولين قاعدگي و با هماهنگي آزمودني ها، تاريخ روزهاي آزمون شامل اواسط فوليكولي (6 تا 7 روز مانده به تخمك گذاري) و لوتئيني (5 تا 6 روز پس از تخمك گذاري) دورة ماهانه هر آزمودني، مشخص شد. براي كنترل رژيم غذايي آزمودني ها برگة يادآمد رژيم غذايي ميان افراد توزيع و آنها خواسته شد رژيم غذايي خود را يك روز قبل از آزمون ثبت كنند و در مراحل بعدي نيز همان رژيم غذايي را مصرف كنند. شايان ذكر است آزمودني هاي اين تحقيق در يك ماه گذشته از هيچ نوع مكمل ورزشي استفاده نمي كردند.
تمامي افراد 24 ساعت قبل از هر آزمون، از اجراي هر گونه تمرين و فعاليت ورزشي سنگين و نيز مصرف انواع غذاهاي حاوي اسيد فوليك و ويتامين هاي B6 و B12 (مانند انواع غذاهاي گوشتي، حبوبات، مركبات، تخم مرغ و مكمل هاي دارويي) كه روي نتايج آزمايش هاي هموسيستئين پلاسمايي تأثير دارند، منع شدند. در ادامه قبل از اجراي آزمون اصلي براي به حداقل رسانيدن تأثيرات يادگيري و افزايش پايائي آزمون، آزمودني ها به صورت تصادفي به دو گروه تقسيم شدند، كه هر گروه از يك مرحلة متفاوت با گروه ديگر، آزمون را شروع كردند؛ به اين ترتيب كه گروه اول از مرحلة اواسط فوليكولي و گروه دوم از مرحلة اواسط لوتئيني وارد مراحل آزمون شدند. براي كاهش تأثير تغييرات شبانه روزي و نيز يكسان بودن شرايط آزمون براي همة آزمودني ها، تمامي نمونه گيري بين ساعت 13 تا 17 در آزمايشگاه فيزيولوژي ورزشي گرفته شد.
براي انجام آزمون در مرحلة اول ابتدا اندازه هاي آنتروپومتريكي شامل وزن، قد و چربي زير پوستي ثبت شد. در ادامه پس از 10 دقيقه گرم كردن (شامل 4 دقيقه حركات كششي و 6 دقيقه نرمش و دو نرم) آزمودني آمادة خون گيري مرحلة اول مي شد. به اين ترتيب كه 10 ميلي ليتر خون (بدون اضافه كردن مادة ضد انعقاد به منظور جداسازي سرم) از محل وريد آنتي كوبيتال (آرنجي) در حالت نشسته گرفته مي شد. بلافاصله پس از خون گيري فرد روي دستگاه نوارگردان (Technogym ساخت ايتاليا) قرار مي گرفت و قرارداد آزمون بروس اجرا مي شد. فرد آزمون را تا حد واماندگي ادامه مي داد و بلافاصله پس از پايان آزمون، خون گيري مرحلة دوم انجام مي گرفت. نمونه هاي خوني حداكثر تا يك ساعت پس از اتمام خون گيري با رعايت زنجيرة سرد به آزمايشگاه منتقل شده و سپس با دور 3000 دور در دقيقه سانتريفوژ شده و سرم جدا مي شد. سرم به دست آمده براي انجام آزمايش هاي لازم به بخش هاي مختلف و ويال هاي جداگانه انتقال مي يافت. آزمون مرحلة دوم نيز مشابه مرحلة اول انجام گرفت.
پروتكل آزمون بروس : در ابتداي برنامة آزمون اطلاعات آزمودني شامل وزن، جنس و سن آزمودني به نوارگردان داده شد. پس از 10 دقيقه گرم كردن آزمون بروس شروع شد. همزمان با آن زمان سنج براي اندازه گيري زمان فعاليت تا حد واماندگي به كار افتاد. شايان ذكر است كه آزمون بروس هفت مرحله دارد و شيب در هر مرحله 2 درجه افزايش پيدا مي كند. سرعت از 74/2 كيلومتر بر ساعت شروع مي شود و در هر 3 دقيقه به صورت فزاينده تا حد واماندگي افزايش مي يابد.
مقادير استروژن، پروژسترون، LH و FSH به روش الكتروكمي لومينسانس و مقادير پايه و متعاقب فعاليت هموسيستئين به روش اليزا و hs-CRP به روش ايمنونفلومتريك طي آزمايش ها جداگانه اندازه گيري شد. به منظور ارزيابي دامنة تغييرات hs-CRP سرمي و هموسيستئين پلاسمايي قبل و بعد از فعاليت هوازي وامانده ساز در دو مرحله اواسط فوليكولي و لوتئيني در آزمودني ها، از آزمون آناليز واريانس يك راهه با اندازه گيري هاي مكرر استفاده شد. سپس از آزمون تعقيبي بونفروني براي بررسي رابطة بين متغير استفاده شد. سطح معني داري آزمون 05/0 در نظر گرفته شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
از شاخص هاي قد، وزن، درصد چربي، شاخص تودة بدني و حداكثر اكسيژن مصرفي براي همگن سازي آزمودني هاي ورزشكار استفاده شد. ويژگي هاي فيزيولوژيكي و آنتروپومتريكي آزمودني ها در جدول 1 و مقادير هورموني آزمودني ها در دو مرحلة اواسط فوليكولي و لوتئيني در جدول 2 ذكر شده است.
ميانگين و انحراف معيار داده هاي توصيفي حاصل از پاسخ هموسيستئين پلاسمايي پايه در مراحل اواسط فوليكولي و لوتئيني دورة ماهانه به ترتيب برابر با 01/1 ±08/4 µmol/L و 34/1± 21/5 به دست آمد كه اين مقادير پس از يك جلسه فعاليت هوازي و وامانده ساز به ترتيب 09/1±63/4 µmol/L و 21/1± 14/5 مشاهده شد (شكل 1). بنابر نتايج آزمون آماري، تغييرات هموسيستئين پلاسمايي از اواسط فوليكولي به اواسط لوتئيني دورة ماهانه معنيدار بود (91/7=24و3F و 02/0 = P) كه آزمون تعقيبي بونفروني نشان داد، اين معني داري تنها در پاسخ به فعاليت در اواسط فوليكولي رخ داده است (008/0=P).
ميانگين و انحراف معيار داده هاي توصيفي حاصل از پاسخ hs-CRP سرمي پايه در مراحل اواسط فوليكولي و لوتئيني دورة ماهانه به ترتيب برابر با 57/0± 04/3 mg/L و 55/0± 60/2 به دست آمد كه اين مقادير پس از يك جلسه فعاليت هوازي وامانده ساز به ترتيب 7/0± 063/3 mg/L و 61/0± 84/2 مشاهده شد (شكل 2). تغييرات hs-CRP از اواسط فوليكولي به اواسط لوتئيني دورة ماهانه معني دار نبود (30/1= 24و3F و 28/0 = P).
جدول 1 _ مشخصات فيزيولوژيكي و آنتروپومتريكي آزمودنيها
خطاي انحراف از ميانگين ميانگين± انحراف استاندارد تعداد شاخص هاي اندازه گيري شده
0/67 23/11± 2/02 9 سن(سال)
1/81 160/8± 5/45 9 قد(سانتي متر)
1/43 55/5±4/3 9 وزن(كيلوگرم)
0/41 21/38±1/25 9 شاخص تود ة بدن (2kg/m)
0/99 18/23±2/97 9 درصد چربي
1/21 42/22±3/65 9 (ml.kg-1.min-1) اواسط فوليكولي،VO2max
1 42/81±3 9 (ml.kg-1.min-1) اواسط لوتئيني،VO2max

جدول 2 _ مقادير هورموني دو مرحلة اواسط فوليكولي و لوتئيني
FSH
(mlU/mL) LH (mlU/mL) پروژسترون (ng/mL) استراديول (pg/mL) مرحله
8/61 ± 3/42 8/67 ± 3/50 0/57 ±0/22 78/54 ±56/65 اواسط فوليكولي
7/31 ± 1/61 8/20 ±3/58 9/10 ±4/65 114/77 ±44/08 اواسط لوتئيني
0
1
2
3
4
5
6
7

فوليكولي

اواسط

لوتئيني

اواسط
پلاسمايي

هموسيستئين

فعاليت

از

قبل

فعاليت

از

بعد

*

0

1

2

3

4



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید